Tag Archive for gnu

Açık Kaynak Yazılım Nedir, Özgür Yazılım Nedir?

Modern bilgisayarın evrimiyle ortaya çıkan açık kaynak ve özgür yazılım terimleri ne anlama gelirler, kapsamları nelerdir, farkları ve benzerlikleri nelerdir, neden ihtiyaç duyulmuştur? Genelde bu soruların cevapları pek düşünülmez ve direk kapalı kaynak yazılım kullananlar tarafından bu kavramları düşünenlere hippi gözüyle bakılır.

Öncelikle belirtmekte fayda varki, özgür yazılım ve açık kaynak yazılım aynı seyleri ifade etmez ve sanılanın aksine bu yazılımlar amme hizmeti değildir. Bu yazılımları ortaya çıkarıp dağıtan firmalar, lisans satışı yerine farklı gelir modelleri kullanırlar.

Özgür yazılım, GNU projesiyle ortaya çıkan bir fikirdir. Yazılımı özgur bırakma amacındadır. İngilizce özgür yazılım, ‘free software’, açıklanırken ‘it is not like free beer, it is like free speech’ denir. Genelde bu görüşe göre geliÅŸtirilen projelerde GNU GPL lisansı kullanılır. Bu lisans yazılımın kaynak kodlarıyla sunulmasını, yazılım istenildiÄŸi gibi dağıtılabilmesini, yazılımın kodlarının deÄŸiÅŸtirilerek yayınlanabilmesini ve bu yazılımdan türetilen yeni yazılımlarda yine GNU GPL lisansı kullanılmasını ÅŸart koÅŸar. Yazılım bu sayede özgür bırakılmış olur.

Açık kaynak yazılımsa özgür yazılımdan farklı olarak bir yazılım geliştirme tercihidir. Özgür yazılım açık kaynak olmak zorundadır ancak açık kaynak yazılım özgür olmak zorunda değildir. Bu yazılımın dağıtımında ve kullanımında kısıtlamalar olabilir, kodları kapatılarak dağıtılabilir. Bu tamamen tercih edilen yazılım lisansı türüne ve firma stratejisine göre değişecektir. Bazı firmalar ise açık kaynak olmak zorunda kalır. Örneği yorumlanabilir diller ile yazılan betikler de kodları görebilirsiniz ama betik sahibi bundan rahatsız olduğu için kısıtlayıcı bir lisans kullanma yoluna gider. Eskiden bu duruma düşen forum betikleri bulunuyordu, şu anki durumlarını bilmiyorum.

Çoğu yazılımcı kaynak kodları kendi güvenliği olarak görür ve açık kaynak ve özgür yazılım üretmeye yanaşmaz. Bu tarz yazılımlardan para kazanamayacağını düşünür. İronik olarak kodlarını paylaşan kişilerin arasında dünyanın en zenginleri bulunmaktadır. Peki bu dünya da para nasıl kazanılır?

Bazı yazılımlarda birden fazla lisans kullanılmaktadır. Kar amacı olmayanlar yazılıma ücretsiz erişip kullanırken, kar amaçlı bir projede söz konusu yazılım satın alınmak zorundadır. Bu gelir yöntemlerinden en basiti ve kodlarını kapalı tutmak isteyenler için en kolay anlaşılabilir yöntem.

Yazılım firmaları ayrıca destek, danışmanlık, eğitim ve kurulum gibi hizmetlerini ücretlendirebilir. Örneği ülkemizde bazı özel kurslar linux derslerini bir üst kur olarak vermektedir. Sunucularda linux dağıtımları çok tercih edildiği için böyle bir eğitim büyük miktarda gelir getirecektir.

Gönüllü yazılımcıya isteğe bağlı ücret vermekse başka bir yöntem. Çoğu projede bağış için özel sayfalar olur. Projeler bu bağışlarla kendini döndürür. Alışık olmasak da yurt dışında kullanıcılar beğendikleri projelere bağış yapmaya çok yatkınlar.

Reklam ve sponsorluk ise en çok kullanılan son yöntem oluyor. Mesela Mozilla Firefox projesi için açılış sayfası olarak Google kullanması koşuluyla önemli miktarda para alıyor. Benzer şekilde bir çok küçük uygulama ve yazılım kenarlarında reklamlarla son kullanıcıya görünüyor. Reklamı bağış karşılığı kaldırma seçeneği kullanıyorlar.

Bahsettiğim alternatif gelir modelleri ile kullanıcılar mağdur edilmeden proje ve firmaya gelir sağlanabiliyor, yazılımların kodları açık bırakılabiliyor, ücretsiz dağıtılabiliyor. Bu konuların özellikle yazılımla ilgili ortaöğrenim ve yükseköğrenim programlarında ayrıntılarıyla gösterilmesi ve henüz kariyerine yeni başlayan insanların seçimlerini yapması sağlanmalı. Bu alternatif yazılım ve lisans türleri başta maddi olmak üzere bir çok konuda eğitime ve yazılım projelerine katkı sağlayabilir.

Pardus projesinin geleceÄŸi

Öncelikle belirmekte fayda var, Pardus geliştirme sürecini yakından takip etmedim ve maalesef uzun süreli olarak hiç Pardus kullanmadım. Bu nedenle görüşlerimde ve yazdıklarımda hatalar olabilir.

pardus logosuPardus, dünyada benzer örnekleri olan milli işletim sistemi geliştirme projesi. Proje plan aşamasında belirlenen hedeflerini bilmiyorum ama bu tarz projelerde hedef öncelikle devlet kurumlarında kişisel bilgisayar ve sunucularda kullanılacak, daha sonra da halk tarafından en çok kullanılan işletim sistemi olmak.

Bugün ülkemizde yazılım ile ilgili yüksek öğrenim gören hatta öğretim görevlisi olan çoÄŸu insan bırakın Pardus’u, herhangi bir linux dağıtımı konusunda hatta özgür yazılım konusunda fazla fikir sahibi deÄŸil. Devlete baÄŸlı çoÄŸu yerde, askeri kurumlarda Pardus aktif kullanım alanına sahip deÄŸil. MEB tarafından açılan bilgisayar kurslarında Windows öğretilirken, Pardus ve GNU/Linux konusunda bilgi verilmiyor. Özel mesleki kurslarda öncelik yine Windows’a verilirken GNU/Linux daha üst kurlarda gösteriliyor. Durum böyleyken, senelerdir devam eden Pardus projesinin pek baÅŸarılı olduÄŸu söylenemez.

Proje başarısına paralel olarak, gönüllü ve kadrolu geliştirici ekibinde fireler verilmeye başlandı. Son olarak Proje Yöneticisi Erkan Tekman görevinden ayrıldığını açıkladı ve kişisel günlüğünde şöyle bir yazı yazdı.

Åžahsen Pardus kullanmama sebeplerimden kısaca bahsedeyim. Lisede Pardus ilk duyurulduÄŸunda kurulum anlatımları hayatında linux ile ilgili hiç bir ÅŸey gösterilmemiÅŸ biri için anlaşılmazdı. “Dağıtım”,”çalışan CD” ve benzeri bir çok kavram okulda ve evde sadece Windows gören biri için çok yabancıydı. Daha sonraları deneme amaçlı olarak eski bilgisayarıma kurdum bu sefer de sistem çok yavaÅŸ çalışıyordu ve PiSi adı verilen paket yöneticisi ile ilgili sorunlar yaşıyordum. Burada bahsettiÄŸim makina ÅŸu an Ubuntu 11.10 çalıştırabiliyor. Performans sorunu, genel olarak Pardus’un KDE dağıtımı, Ubuntu’nun Gnome dağıtımı olmasından kaynaklıydı. Çomak projesiyle benim gibi KDE dışında bir ortam isteyenlere yönelik çalışma yapıldı, ancak projenin son halinden haberim yok. Bu bana göre projenin kullanılabilirliÄŸinde bazı sorunların olduÄŸunun göstergesidir.

Projenin partner konusunda da eksikleri var. Bazı bilgisayar firmaları, linux temelli hızlı açılan iÅŸletim sistemleri yüklü halde satıyor ürünlerini. Bazı bilgisayar firmaları da bilinen dağıtımlardan birini Windows’a alternatif olarak müşterilerine sunuyor. Ancak duyduÄŸum baÅŸarılı bir çalışma yok Pardus’a yönelik. Üniversite laboratuvarlarında da benzer bir sorun söz konusu. Üniversitelerde ya Windows kullanılıyor ya da Ubuntu, Fedora, Suse gibi dağıtımlar kullanılıyor. Bu nedenle Pardus projesinin kurumsal iletiÅŸim ve pazarlama konusunda sıkıntılar yaÅŸadığını düşünmekteyim.

Pardus projesi gelecekte ne olacak konusunda tahmin bile yürütemiyorum ama olması gereken bir kaç senaryo düşünüyorum. Proje Tübitak bünyesinde sürdürülmesindense bir topluluk, bir dernek yada bir firma bünyesinde çatallanarak devam ettirilmesinin daha mantıklı olacağını düşünmekteyim. Bazı sıkıntıların direk devlet projesi olmasından kaynaklı olabileceğini düşünüyorum. Eğer bir topluluk yada dernek bünyesinde geliştirilirse gerçek bir ekosistem oluşturulabilir, eğer bir firma bünyesinde olursa rekabet söz konusu olacağından geliştirme ve pazarlama boyutu çok daha farklı ele alınacaktır.

Projenin devlet bünyesinden çıkması benzer projelerin doÄŸmasını ve sürdürülmesini de destekleyecektir. Zira bu projeden önce çok daha fazla ulusal dağıtım projesi varken ÅŸu an çoÄŸu kiÅŸi sadece Pardus ismini biliyor. Klasik ve sosyal medya da genellikle Pardus haberleri yapılıyor ve sonuç olarak bilinirliÄŸi azalan diÄŸer projeler insan ve maddi kaynak sıkıntısına düşüyor. ÖrneÄŸin ÅŸu anda Truva Linux sıkıntılarını deÄŸil Pardus’u konuÅŸuyoruz.

Bu kadar ukalalık yapıp bu proje hakkında atıp tutmam gerekli miydi? Amacım bilmişlik yapmak değil sadece görüş belirtmek idi. Eğer sürç-i lisan ettiysem affola.

Switch to our mobile site